Państwowa Inspekcja Pracy rozpoczęła wysyłanie do przedsiębiorców pism zachęcających do samodzielnej weryfikacji stosowanych form zatrudnienia. Firmy są namawiane do sprawdzenia, czy umowy zlecenia i kontrakty B2B nie powinny zostać zastąpione umowami o pracę. Choć celem działań jest uporządkowanie zasad zatrudnienia, wśród przedsiębiorców pojawia się wiele pytań dotyczących sposobu przeprowadzania kontroli oraz jej ewentualnych konsekwencji.
PIP wysyła pisma do przedsiębiorców
Okręgowe inspektoraty pracy kierują do firm pisma profilaktyczne, w których zachęcają do przeprowadzenia wewnętrznego audytu umów cywilnoprawnych.
Przedsiębiorcy mają zweryfikować, czy rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków przez zleceniobiorców i osoby współpracujące w ramach B2B odpowiada zawartym umowom.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości PIP zachęca do dobrowolnego przekształcenia takich umów w umowy o pracę.
Problem polega na tym, że przedsiębiorcy nadal oczekują jednoznacznych wytycznych dotyczących zasad przeprowadzania samokontroli.
Jak sprawdzić, czy umowa zlecenia lub B2B jest prawidłowa?
Podstawą oceny pozostaje art. 22 Kodeksu pracy, który określa cechy charakterystyczne stosunku pracy.
Przy analizie należy zwrócić uwagę przede wszystkim na:
- wykonywanie obowiązków pod kierownictwem pracodawcy,
- obowiązek świadczenia pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
- sposób wydawania poleceń i nadzorowania pracy,
- samodzielność osoby wykonującej usługi,
- rzeczywiste zasady organizacji współpracy.
Sama nazwa umowy nie przesądza o charakterze zatrudnienia – decydujące znaczenie ma sposób wykonywania pracy.
Jednocześnie pojedyncze okoliczności, takie jak korzystanie z firmowego sprzętu czy ustalone godziny dostępności, nie oznaczają automatycznie, że dana współpraca powinna być realizowana na podstawie umowy o pracę.
Czy przedsiębiorca musi odpowiedzieć na pismo PIP?
Jedną z największych wątpliwości budzi kwestia obowiązku przekazania inspekcji wyników przeprowadzonej samokontroli.
Jeżeli pismo ma wyłącznie charakter profilaktyczny i zachęca do dobrowolnego audytu, brak odpowiedzi nie oznacza automatycznie naruszenia przepisów.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy inspektor pracy kieruje formalne żądanie udostępnienia informacji lub dokumentów w ramach prowadzonej kontroli.
Dlatego przedsiębiorca powinien dokładnie przeanalizować treść otrzymanego pisma, jego podstawę prawną oraz wskazane obowiązki i terminy.
Dobrowolna zmiana umowy a 12-miesięczna abolicja
Zgodnie z informacjami dotyczącymi reformy PIP, która weszła w życie 8 lipca 2026 r., przewidziano 12-miesięczny okres abolicji dotyczący odpowiedzialności za określone wykroczenia związane z nieprawidłowym zatrudnieniem.
Ma to zachęcić przedsiębiorców do dobrowolnego uporządkowania stosowanych form współpracy.
Należy jednak pamiętać, że abolicja nie oznacza automatycznego umorzenia zaległych składek ZUS ani ewentualnych roszczeń pracowniczych.
Zmiana umowy może zatem wymagać również przeanalizowania wcześniejszych rozliczeń i potencjalnych zobowiązań.
PIP może wykorzystywać dane ZUS i KAS
Dodatkowe obawy przedsiębiorców budzą informacje o typowaniu firm do kontroli na podstawie danych pochodzących z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Krajowej Administracji Skarbowej.
Według doniesień prasowych niektóre firmy już otrzymały pisma wskazujące na wykorzystanie takich danych przy ich wyborze.
Warto jednak podkreślić, że samo korzystanie z umów zlecenia lub kontraktów B2B jest zgodne z prawem i nie stanowi dowodu nieprawidłowości.
Jak przygotować firmę do samokontroli?
Przedsiębiorcy nie muszą czekać na ostateczną listę kontrolną PIP, aby rozpocząć weryfikację stosowanych umów.
W praktyce warto:
- Sporządzić zestawienie obowiązujących umów zlecenia i kontraktów B2B.
- Sprawdzić zapisy umów oraz rzeczywiste zasady współpracy.
- Zweryfikować sposób organizowania pracy i wydawania poleceń.
- Ocenić stopień samodzielności osób wykonujących usługi.
- Zidentyfikować umowy, które mogą nosić cechy stosunku pracy.
- Udokumentować wyniki analizy i podjąć decyzję o ewentualnych zmianach.
Wstępny audyt można przeprowadzić samodzielnie, korzystając z wiedzy działu kadr, a w bardziej skomplikowanych przypadkach warto rozważyć konsultację ze specjalistą prawa pracy.
Podsumowanie – co to oznacza dla przedsiębiorców?
Działania PIP pokazują, że prawidłowość stosowania umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B staje się istotnym obszarem zainteresowania inspekcji pracy.
Przedsiębiorcy powinni zweryfikować nie tylko treść zawartych umów, ale przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków przez współpracowników.
Dobrowolny przegląd dokumentacji i zasad współpracy może pomóc w wykryciu nieprawidłowości oraz ograniczeniu ryzyka przyszłych sporów i konsekwencji finansowych.
Podstawa prawna: Art. 22 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Źródło: Dziennik Gazeta Prawna, „PIP zachęca do samokontroli umów. Przedsiębiorcy czekają na jasne wytyczne”.